Bạn có thể xem các phần khác tại đây:
Phần 1: Trẻ em học ngôn ngữ như thế nào?
Phần 2: Những thắc mắc phổ biến khi bắt đầu
Phần 3: Những thắc mắc phổ biến khi bắt đầu (tiếp)
Khi bạn đọc tới đây, chắc hẳn bạn đã có quyết định của riêng mình và vẫn còn mong muốn được dạy song ngữ cho con. Vậy thì tóm lại, bạn cần làm gì?
Rất đơn giản: Hãy nói chuyện và tương tác với con bằng tiếng Anh mỗi ngày, y như cách bạn nói chuyện tiếng Việt cùng con vậy. Tuy nhiên, bạn vẫn cần nắm được một số lưu ý quan trọng như sau
Có một vốn tiếng Anh vừa đủ
Như nào là vừa đủ, mình sẽ không có câu trả lời chính xác cho bạn. Nếu bạn cảm nhận mình có thể nói những câu dù đơn giản nhưng phát âm và ngữ pháp tương đối ổn, ít sai sót, thì bạn có thể bắt đầu. Từ từ sau đó bạn sẽ tự trau dồi bản thân với những câu dài và phức tạp hơn. Điều may mắn là con bạn còn nhỏ, do vậy bạn hoàn toàn có thể đáp ứng được con với những câu rất đơn giản.
Nếu bạn cảm thấy tiếng Anh của mình thậm chí chưa đạt tới mức đó, hãy tự trau dồi hoặc đi học thêm tới khi bạn thấy đạt được mức tối thiểu ấy, sau đó bạn hẵng bắt đầu dạy con.
Trò chuyện tiếng Anh với con thông qua các hoạt động thường ngày
Bạn không cần một giáo trình gì phức tạp, đơn giản là hãy trò chuyện với bé qua các hoạt động hàng ngày y như cách bạn nói tiếng Việt. Việc nói chuyện thông qua một hoạt động nào đó là bắt buộc, bởi bạn khó có thể nằm không nói chuyện với một đứa trẻ như người lớn. Ví dụ bạn có thể trò chuyện như sau khi chơi cùng đứa con 1 tuổi của mình:
Hi honey, let’s go to the super market (chỉ vào cửa siêu thị).
Do you know what these are?
Apples (chỉ vào ngăn đựng táo). Apples are red.
Pears (chỉ vào ngăn đựng lê). Do your want to eat pears? (Giả vờ đưa lên miệng cắn). Pears are sweet and yummy (làm mặt hạnh phúc như đang được ăn một miếng lê ngon ngọt)
Mangoes (chỉ vào ngăn đựng xoài). They smell good (đưa lên cho con ngửi). Do you want to touch them? (Đưa tay con chạm vào quả xoài)
Có thể bạn sẽ thấy hơi khó để có thể trò chuyện với con theo cách đó. Lời khuyên của mình là hãy tập luyện với việc nói tiếng Việt trước. Khi bạn có nhiều ý tưởng để nói chuyện cùng con, thì chuyển qua tiếng Anh sẽ dễ dàng hơn.
Mình có gợi ý kênh youtube của Eflita Edu để bạn có thêm những ý tưởng nói chuyện cùng con, cũng như có thể nâng cao được khả năng tiếng Anh của mình.
Thời gian nói tiếng Anh
Bạn nên nói tiếng Anh cùng trẻ ít nhất là 1/5 thời gian trẻ thức, dao động chừng 2-3h/ngày.
Lượng thời gian này áp dụng với trẻ từ 1 tuổi trở lên. Nếu trẻ dưới 1 tuổi thì thời gian không quá quan trọng.
Bạn có thể cảm thấy việc bắt đầu nói với thời lượng như vậy là quá sức, nhất là khi bạn chưa quen nói tiếng Anh trước đó. Không sao cả, hãy bắt đầu bằng 5-10 phút và tăng dần lên. Bạn cũng không cần phải liên tục nói tiếng Anh suốt cả buổi, chỉ cần tổng thời gian trong ngày khoảng chừng ấy là ổn. Nếu trong ngày bạn quá bận không thể nói được ngần ấy thời gian, bạn có thể tăng thêm thời lượng nói tiếng Anh vào cuối tuần nhé.
Trong suốt thời gian đó, bạn cũng không cần phải “bắn liên thanh” liên tục, hãy cứ trò chuyện bình thường, có những khoảng nghỉ cho bé có thể tiêu hoá những gì bạn nói.
Cuối cùng, nếu bạn vẫn không thể đảm bảo nói được ngần ấy thời gian trung bình mỗi ngày, thì bạn vẫn cứ nói không sao hết. Ít còn hơn là không có chút nào. Chỉ là có thể kỹ năng tiếng Anh của con sẽ tiến bộ chậm hơn và không so được với tiếng Việt. Với mình thì điều này hoàn toàn ổn.
Cách thức trò chuyện cần phù hợp với từng giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ
Người dạy cần nắm được các mốc phát triển ngôn ngữ phù hợp từng giai đoạn của trẻ để có thể nói những câu với mức độ đơn giản/ phức tạp ứng với đúng độ tuổi của bé. Đồng thời cũng để tránh có những kỳ vọng không phù hợp.
Ví dụ: cùng 1 hoạt động chơi với bóng, khi trẻ ở độ tuổi khác nhau, chúng ta có thể nói khác nhau như sau
Trẻ 1 tuổi (mẹ nói chậm): Ball (chỉ quả bóng). This is the ball. See the ball? The ball is red. Can you give me the ball?
Trẻ 2 tuổi (Đã biết khái niệm ball nên mẹ không cần tách từ và chỉ, mẹ có thể nói tốc độ bình thường): Do you see the ball? Can you give me the ball?
Trẻ 3 tuổi (tư duy đã phức tạp hơn): Have you seen the ball anywhere? I’ve been looking for the ball for a while and I can’t find it. Can you help me to find the ball?
Chính bởi lý do này nên việc dạy trẻ khi còn nhỏ sẽ mang đến nhiều thuận lợi hơn, bởi trẻ lớn ngoài việc từ chối nghe tiếng Anh, thì những câu nói quá đơn giản sẽ khiến trẻ chán vì nó không còn phù hợp với tư duy của trẻ nữa, trong khi những câu phức tạp trẻ lại chưa hiểu được.
KHÔNG dạy theo kiểu phiên dịch
Khi tương tác bằng tiếng Anh với trẻ giai đoạn đầu, người dạy phải dùng tiếng Anh hoàn toàn với trẻ trong khoảng thời gian dạy, tuyệt đối không nói lẫn lộn trong 1 câu, hay trong một cuộc hội thoại. Đặc biệt là tuyệt đối không dùng tiếng Việt để giải thích tiếng Anh.
Tư duy dạy kiểu phiên dịch đã ăn sâu vào cách chúng ta học tiếng Anh suốt bao năm nay và không dễ gì thay đổi. Nhưng đây là một phương pháp hoàn toàn sai khi dạy ngôn ngữ và sẽ khiến trẻ tư duy vòng. Bạn có thể thi thoảng xen kẽ tiếng Việt hoặc dùng tiếng Việt giải thích thêm nhưng chỉ khi trẻ đã thành thạo.
KHÔNG kiểm tra, KHÔNG gây áp lực và kỳ vọng
Mặc dù chúng ta đang dạy trẻ tiếng Anh, nhưng trẻ không hề biết điều đó. Có thể chúng ta sẽ có rất nhiều kỳ vọng, mong cầu và mong con sẽ thật xuất sắc, giỏi giang. Nhưng đó không phải điều mà trẻ quan tâm. Chúng chỉ quan tâm có vui hay không. Bởi vậy, mình hi vọng bạn sẽ không mang hết những áp lực và kỳ vọng đó trút lên đầu trẻ, làm tiêu tan hứng thú và sự tò mò ngây thơ của trẻ với ngôn ngữ. Tuyệt đối không được kiểm tra trẻ.
Bạn có thể “kiểm tra” một cách khéo léo thông qua trò chuyện, để cảm nhận xem bé có hiểu những gì bạn nói không? Nhưng sẽ không phải là một bài kiểm tra như này:
Mẹ (chỉ con chó): Con gì đây
Con: Con chó
Mẹ: Con chó tiếng Anh là gì?
Con (chịu chết)
Trẻ học tiếng Anh theo phương pháp này sẽ hoàn toàn không có tư duy phiên dịch. Chúng sẽ tự làm điều đó khi khả năng ngôn ngữ tương đối thành thạo. Con gái mình đã bắt đầu vui miệng dịch tiếng Khmer qua tiếng Việt cho mình khi mình không nghe được vào lúc bé được khoảng trên 3 tuổi. Khi mẹ nhờ bạn hỏi bố điều gì đó (bằng tiếng Việt), bạn cũng tự động quay qua bố nhắc lại điều đó bằng tiếng Khmer. Bởi vậy bạn không cần phải lo lắng tới chuyện đó. Mọi thứ sẽ tới khi đủ điều kiện.
Sử dụng thêm các hình thức bổ trợ
Các hình thức phụ trợ như: đọc sách, xem hoạt hình, video qua youtube là những hình thức phụ trợ khá tốt để hỗ trợ bạn trong những trường hợp sau:
- Bạn thấy mình hơi đuối và mệt khi dạy trẻ.
- Bạn muốn trẻ được tiếp xúc với những giọng tiếng Anh chuẩn hơn.
- Bạn bí đề tài nói với trẻ. Những câu chuyện trong sách cho thể đem lại cho bé nhiều từ ngữ và ngữ cảnh hơn hẳn so với bối cảnh thông thường hàng ngày.
Cá nhân mình, trong giai đoạn bé ngoài 2,5 tuổi tới giờ, một phần vì khả năng “lý sự” của bé quá tốt, tiếng Anh mình theo không kịp, một phần mình cũng bị kiệt sức và hơi quá tải trong cuộc sống, nên mình đã không duy trì được việc nói tiếng Anh cùng con nữa, gần như mình bỏ bẵng, chỉ thi thoảng nói. Tuy nhiên mình đã luôn cố gắng đọc sách tiếng Anh cho con hàng ngày không bỏ ngày nào, trung bình khoảng 1h/ngày.
Giai đoạn sau đó, khi bé 3 tuổi rưỡi, bé có tới lớp 2-3h/ngày và có được nghe cô giáo nói thêm một chút. Bởi vậy tiếng Anh của bé dù không tiến bộ quá nhiều nhưng vẫn có bước dịch chuyển từ từ, để tới 4 tuổi bé đã chịu bật nói bằng tiếng Anh, khi phần input của bé đã đủ.
Youtube cũng là một công cụ khá tốt nhưng mẹ cần có sự kiểm soát. Bé nhà mình được phép xem youtube từ hơn 4 tuổi, giới hạn 1 ngày 2 lần, một lần <20 phút, trên chương trình mẹ chọn.
Lời kết
Có lẽ, nhiêu đây dù đã quá dài nhưng cũng chưa thể giải đáp được hết những băn khoăn, thắc mắc của bạn trên hành trình nuôi dạy con song ngữ. Mình rất hiểu điều đó, vì mình đã trải qua quá trình đồng hành cùng con hơn 4 năm.
Nếu bạn mong muốn có một cẩm nang tham khảo chi tiết hơn, mình xin được giới thiệu cuốn sách “Giỏi tiếng Anh không tốn mấy đồng” của tác giả Phương Đặng. Chị là một giáo viên tiếng Anh và đã đồng hành hiệu quả với 2 em bé con chị trong nhiều năm. Đây là cuốn sách đã khiến mình quyết định dạy tiếng Anh cho con. Mình hi vọng nó cũng có thể giúp được bạn phần nào.
Xin cảm ơn bạn đã đọc tới đây. Mình chúc bạn sẽ tìm được niềm vui cũng như tận hưởng từng giây phút bên con trên hành trình này.
P/S: Do cuốn sách “Giỏi tiếng Anh không tốn mấy đồng” hiện đang chưa tái bản lại, vì vậy rất khó để tìm mua. Bạn có thể tham khảo cuốn “Món quà yêu thương – nuôi dạy con đa ngôn ngữ” của tác giả Tra My Nguyen, Ph.D nhé
