Lưu ý: Mình không phải chuyên gia giáo dục, cũng không nghiên cứu chuyên sâu về ngôn ngữ hay giáo dục sớm. Mình chỉ là một người mẹ bình thường với vốn tiếng Anh đủ giao tiếp bình thường. Những chia sẻ trong bài hoàn toàn dựa trên kiến thức mình tự tìm hiểu cũng như trải nghiệm thực tế của mình khi dạy con, không nhằm mục đích khuyến khích hay khuyên các bậc cha mẹ nên hay không nên dạy ngoại ngữ sớm cho con. Mỗi người chúng ta sẽ đều có quyết định hợp lý của riêng mình.
Em bé nhà mình đã học ngoại ngữ như nào?
Em bé nhà mình là một em bé đa quốc tịch: mẹ người Việt nói tiếng Việt, bố người Cambodia nói tiếng Khmer.
Ngay từ khi còn nằm trong bụng mẹ, mình đã đặt mục tiêu em bé cần phải nói tốt 2 thứ tiếng. Dĩ nhiên không phải để con giỏi giang hay gì, đơn giản là bé cần kết nối với cả 2 bên gia đình nội ngoại. Cũng vì con có 2 quốc tịch, nên không thể chỉ biết 1 thứ tiếng được.
Và đây là hành trình của em bé
- Sống ở Việt Nam từ sơ sinh tới > 3 tuổi
- Sống ở Cambodia từ hơn 3 tuổi tới thời điểm hiện tại (4,5 tuổi)
- Bắt đầu được mẹ dạy tiếng Anh thông qua giao tiếp hàng ngày (không liên tục) từ 17m
Khả năng hiện tại của em bé:
- Tiếng Việt là vượt trội nhất, nói được câu dài 5-6 tiếng từ 17m. Giao tiếp linh hoạt với những câu chuyện dài, hay những câu nói như “bà cụ non” từ khoảng > 2,5 tuổi
- Tiếng Khmer giao tiếp tốt, hoàn toàn không gặp khó khăn gì khi hoà nhập với lớp học bên này. Theo cô giáo và bố bé đánh giá thì khả năng nói tiếng Khmer của bé tương đương các bé cùng tuổi ở bên đây.
- Tiếng Anh nghe hiểu gần hết những gì mẹ nói, bắt đầu chấp nhận giao tiếp lại bằng Tiếng Anh với mẹ vào khoảng 4 tuổi với những câu nói tương đối dài. Nghe mẹ đọc sách và coi hoạt hình tiếng Anh bình thường. Phát âm hay ngữ pháp của bé dĩ nhiên không hoàn hảo, vì tiếng Anh của mẹ cũng không hoàn hảo, tuy nhiên đã rất ổn so với kỳ vọng ban đầu của mẹ. Mình có ví dụ bởi 2 video nói tiếng Anh và tiếng Khmer ở đây.
Hành trình cụ thể, những khó khăn, những băn khoăn trong suốt quá trình dạy con, mình sẽ chia sẻ cụ thể trong các phần sau.
Trẻ em học ngôn ngữ như thế nào?
Bạn học tiếng Việt như thế nào?
Chắc hẳn tất cả chúng ta chưa từng có ai băn khoăn: làm thế nào để con tôi có thể nói tiếng Việt. Tất cả các em bé sinh ra ở Việt Nam, có cha mẹ nói tiếng Việt, mọi người xung quanh nói tiếng Việt, không có vấn đề gì bất thường về trí não, sẽ đều có thể lớn lên giao tiếp tiếng Việt thông thạo.
Bạn có bao giờ phải băn khoăn làm sao để dạy ngữ pháp tiếng Việt cho con không?
Bạn có cần phải dùng một ngôn ngữ nào đó để phiên dịch và giải thích tiếng Việt cho con không?
Con bạn lớn lên có cảm thấy khổ sở hay từ chối học tiếng Việt, cũng như phải trải qua bất kỳ một cuộc kiểm tra căng thẳng nào để đạt được từng level nói tiếng Việt hay không?
Câu trả lời là KHÔNG.
Tất cả trẻ con trên đời này đều học ngôn ngữ một cách hết sự tự nhiên như vậy. Một em bé có cha mẹ là người Việt, nhưng được nhận nuôi bởi một gia đình ở bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới này, đều có thể nói ngôn ngữ của quốc gia đó một cách tự nhiên, trong khi có thể hoàn toàn không biết tiếng Việt nếu không được tạo điều kiện tiếp xúc với ngôn ngữ này.
Bộ não của chúng ta được thiết kế để có thể học được bất cứ ngôn ngữ nào, tuy nhiên sẽ cần một số điều kiện tới từ môi trường bên ngoài, tương tác với những người xung quanh để có thể học được ngôn ngữ đó, cũng như sẽ có thời điểm vàng cho việc đó. Một khi thời điểm vàng đó qua đi, cửa sổ học ngôn ngữ sẽ đóng lại.
Tất nhiên điều này không có nghĩa là qua tuổi này chúng ta không thể học ngoại ngữ. Chúng ta vẫn học được nhưng sẽ không bao giờ có thể tự nhiên và dễ dàng như ở thời điểm vàng. Đây cũng là lý do giải thích cho những trường hợp “cậu bé người rừng” – là những đứa trẻ bị lạc từ nhỏ, được thú rừng nuôi dưỡng. Chúng hầu như không thể giao tiếp bằng ngôn ngữ khi được phát hiện. Và mặc dù sau đó chúng đã được hỗ trợ hết mức để hoà nhập với thế giới con người, nhưng khả năng ngôn ngữ của chúng chỉ đạt được một mức giới hạn nào đó mà thôi.
Một số nghiên cứu cho thấy, khả năng nhận biết được sự khác biệt dù rất nhỏ giữa các âm khác nhau ở trẻ sẽ giảm dần sau 6-12 tháng tuổi nếu ngoại ngữ không được giới thiệu với trẻ từ trước đó*. Đó là lý do có những quan điểm khuyến khích nên dạy ngoại ngữ cho trẻ từ rất sớm.
Cá nhân mình có trải nghiệm này khá rõ trong quá trình dạy con. Do được tiếp xúc song ngữ từ khi mới lọt lòng, và tiếp tục tiếp xúc ngôn ngữ thứ 3 từ 1 tuổi rưỡi, khả năng nghe của bạn ấy rất nổi trội. Bạn ấy có thể học một từ mới rất nhanh sau khi nghe 1-2 lần và từ 3 tuổi đã thường xuyên chỉnh lại cách phát âm cho mẹ khi mẹ cố gắng học tiếng Khmer. Bạn ấy cũng có thể bắt chước giọng trong phim hoạt hình, giọng chị hàng xóm, giọng của cậu anh họ rất khéo, khiến mẹ cũng bất ngờ.
Khi được tiếp xúc với những thông tin này, mình đã cảm thấy tự tin hơn khi dạy song ngữ cho con. Tuy nhiên ở thời điểm con mới lọt lòng, mình vẫn còn rất hoang mang với rất nhiều câu hỏi, dù khi đó mới chỉ có mục tiêu cho con thông thạo tiếng Việt và tiếng Khmer.
Có nhất thiết phải ba mẹ mỗi người luôn nói chỉ 1 ngôn ngữ?
Trong thời gian ở Việt Nam, nếu chỉ có ba nói tiếng Khmer với bé có đủ không?
Nếu để bé tiếp xúc thêm với tiếng Anh thì có quá tải cho bé không?
Nếu tiếng Anh của mình không hoàn hảo thì sao? Liệu con có phát âm không chuẩn?
Liệu con có bị rối loạn ngôn ngữ khi học 2, thậm chí 3 ngôn ngữ 1 lúc? Liệu con có mất gốc tiếng mẹ đẻ hay không?
Những thắc mắc này cũng là những thắc mắc chung của rất nhiều bậc cha mẹ khi cho con tiếp xúc song ngữ từ sớm. Mình sẽ lần lượt chia sẻ trong phần tiếp theo của series này nhé.
Xem các phần tiếp theo tại đây:
Phần 2: Những thắc mắc phổ biến khi bắt đầu
Phần 3: Những thắc mắc phổ biến khi bắt đầu (tiếp)
* Nguồn tham khảo: Amazing mind: The Science of Nurturing your Child’s Developing Mind with Games, Activities and More – Jan Faull, Med with Jennifer Mclean Oliver, PhD trích dẫn trong cuốn sách “Giỏi tiếng Anh không tốn mấy đồng”
