Độ tuổi nào là phù hợp cho trẻ thôi ti mẹ? Khi nghe câu trả lời là 2,5 hoặc 4 tới 7 tuổi, khá nhiều người tỏ ra nghi ngờ. Và theo như thói quen của loài người hiện đại, chúng ta thường hỏi nhau: “Có bằng chứng gì không? Có nghiên cứu khoa học nào chứng minh chưa?”
Các nghiên cứu về thời điểm thôi ti tự nhiên chủ yếu tập trung vào nghiên cứu nhân chủng học dựa trên mối liên quan với các động vật khác cùng họ trong tự nhiên, nghiên cứu trên các cộng đồng người khác nhau và có thể là nghiên cứu trên các bằng chứng khảo cổ học để đánh giá loài người cổ xưa có thể cho bú tới bao giờ.
Tựu chung lại, có các nghiên cứu phổ biến sau:
Công trình về nghiên cứu nhân chủng học nổi tiếng của Tiến sĩ Katherine A. Dettwyler
Bà là nhà nhân chủng học làm việc tại Đại học Texas A&M). Nghiên cứu được đăng trên cuốn sách chuyên khảo chuyên môn “Breastfeeding: Biocultural Perspectives”. Bà đã sử dụng các biến số vòng đời của động vật có vú và động vật linh trưởng lớn (như tinh tinh, đười ươi) để tính toán độ tuổi cai sữa sinh học của con người qua các chỉ số sinh lý:
Công thức 1: Gấp 4 lần cân nặng lúc sinh (Quadrupling of Birth Weight)
- Quy luật ở động vật: Nhiều loài động vật có vú nhỏ tự cai sữa khi cân nặng của con non tăng gấp 4 lần so với cân nặng của chúng lúc mới sinh.
- Áp dụng vào con người:
- Một đứa trẻ sơ sinh bình thường nặng khoảng 3kg – 3.5kg.
- Cân nặng này sẽ tăng gấp đôi lúc 5 tháng, gấp ba lúc 1 tuổi, và gấp bốn lần khi trẻ được khoảng 2,5 đến 3 tuổi.
- Kết luận sinh học: Trẻ đạt mốc cai sữa sinh học đầu tiên ở khoảng 2,5 – 3 tuổi.
Công thức 2: Đạt 1/3 cân nặng của người lớn (One-Third of Adult Weight)
- Quy luật ở động vật: Nghiên cứu trên các loài linh trưởng lớn (như tinh tinh, đười ươi) cho thấy con non sẽ tự bỏ bú khi chúng đạt khoảng 33% (1/3) trọng lượng cơ thể của một con cái trưởng thành cùng loài.
- Áp dụng vào con người:
- Giả định cân nặng trung bình của một người phụ nữ trưởng thành là từ 50kg đến 60kg.
- Một phần ba trọng lượng này là khoảng 16kg đến 20kg.
- Trẻ em loài người hiện đại thường đạt mức cân nặng này trong khoảng từ 4 đến 7 tuổi.
- Kết luận sinh học: Quá trình cai sữa tự nhiên có thể kéo dài đến mốc 4 – 7 tuổi.
Công thức 3: Gấp 6 lần thời gian mang thai (Six Times the Duration of Gestation)
- Quy luật ở động vật: Đối với các loài linh trưởng có kích thước cơ thể lớn, thời gian cho con bú trong tự nhiên thường kéo dài gấp 6 lần thời gian mang thai của con mẹ.
- Áp dụng vào con người:
- Thời gian mang thai của loài người trung bình là 9 tháng (khoảng 270 ngày).
- Phép tính: 9 x 6 = 54 tháng
- 54 tháng tương đương chính xác với 4,5 tuổi.
- Kết luận sinh học: Mốc thời gian lý tưởng theo tỷ lệ thai kỳ là 4,5 tuổi.
Công thức 4: Sự phát triển của răng hàm vĩnh viễn (Eruption of the First Permanent Molars)
- Quy luật ở động vật: Trong môi trường tự nhiên, các loài linh trưởng hoang dã thường tự ngưng bú hoàn toàn khi chúng bắt đầu mọc chiếc răng hàm vĩnh viễn đầu tiên. Đây là thời điểm cấu trúc hàm và răng đủ mạnh để tự nhai, nghiền nát các loại thức ăn thô cứng của con trưởng thành mà không cần đến sữa mẹ.
- Áp dụng vào con người:
- Chiếc răng hàm vĩnh viễn đầu tiên của trẻ em (thường là răng số 6) không thay từ răng sữa mà mọc lên trực tiếp.
- Chiếc răng này thường bắt đầu mọc khi trẻ đạt từ 5,5 đến 6 tuổi.
- Kết luận sinh học: Giai đoạn 5,5 – 6 tuổi là giới hạn tự nhiên để trẻ hoàn toàn độc lập về mặt dinh dưỡng thô.
Công thức 5: Một phần tư tuổi trưởng thành/dậy thì (One-Quarter of Adult/Puberty Age)
- Quy luật ở động vật: Ở nhiều loài động vật có vú, tuổi cai sữa tự nhiên bằng khoảng 1/4 (25%) độ tuổi đạt đến sự trưởng thành về tình dục (dậy thì).
- Áp dụng vào con người:
- Trong lịch sử tiến hóa của loài người, độ tuổi dậy thì tự nhiên thường rơi vào khoảng 12 đến 14 tuổi (hoặc muộn hơn ở các xã hội nguyên thủy).
- Phép tính: 12/4 = 3 và 14/4 = 3,5 tuổi
- Kết luận sinh học: Điểm rơi sinh học cho việc cai sữa nằm trong khoảng 3 đến 3,5 tuổi.
Tổng kết
Khi tổng hợp tất cả các phép tính sinh học trên (từ cân nặng, răng, hệ miễn dịch đến chu kỳ phát triển), Tiến sĩ Dettwyler kết luận rằng không có một con số cố định duy nhất cho mọi đứa trẻ. Thay vào đó, tự nhiên ban tặng cho loài người một khoảng thời gian linh hoạt từ 2,5 đến 7 tuổi để đứa trẻ tự quyết định khi nào cơ thể chúng đã thực sự sẵn sàng rời bỏ bầu sữa mẹ.
Nghiên cứu này không được public toàn bộ mà phải trả tiền để có thể đọc được, tuy nhiên bản tóm tắt do chính tác giả công bố bạn có thể xem tại đây
https://www.health-e-learning.com/articles/A_Natural_Age_of_Weaning.pdf
Các nghiên cứu trên một số cộng đồng loài người
Nghiên cứu về thời gian cho bú của một số cộng đồng dựa trên dữ liệu của tổ chức La Leche League International
Xem đường link nghiên cứu tại đây:
https://www.naturalchild.org/articles/guest/priscilla_colletto.html
Tóm tắt sơ bộ:
Các nghiên cứu về các xã hội săn bắn hái lượm và tiền công nghiệp chỉ ra rằng thời gian cho con bú trung bình của con người là từ ba đến năm năm. Bị thể như sau:
Thổ dân Úc: 2 – 3 năm
Người Greenland: 3 – 4 năm
Người Hawaii: 5 năm
Người Inuit: khoảng 7 năm
Người Kung San (Nam Phi): ít nhất 2 năm đầu (tần suất dày đặc)
Người Gainj (New Guinea): trẻ 3 tuổi bú trung bình mỗi 80 phút/ lần
Người Sioux (Truyền thống): 3 – 5 năm (có trường hợp đến 8 tuổi)
Nghiên cứu về các loài linh trưởng gần gũi với con người như tinh tinh và khỉ đột cho thấy thời gian cho bú tự nhiên kéo dài từ 5 đến 6 năm. Đối với tinh tinh, sữa mẹ vẫn là nguồn thức ăn quan trọng nhất cho đến khi chúng khoảng ba tuổi. Việc cai sữa diễn ra dần dần và thường chỉ hoàn tất khi người mẹ sắp có con tiếp theo.
Tóm tắt sơ bộ của bài báo cáo này dưới sự hỗ trợ của NotebookLM được mình đính kèm ở link dưới đây:
https://docs.google.com/document/d/1hYMGuRaAL6mRWoWCHRn4_fX5K7Abt-1pIl7aJry2hgc/edit?usp=drivesdk
Nghiên cứu về thực hành nuôi dưỡng trẻ sơ sinh và thời gian cho con bú tại Nhật Bản
Linh nghiên cứu: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3514256/#sec1
Lược dịch 1 đoạn có liên quan tới thời gian cho bú của người Nhật cổ
Tại Nhật Bản, bú mẹ hoàn toàn là phương pháp nuôi dưỡng trẻ sơ sinh thực tế duy nhất cho đến cuối nửa đầu thế kỷ 20. Đối với phụ nữ, việc đi viếng các đền thờ hoặc chùa chiền để cầu nguyện cho mình có đủ sữa nuôi con là một tập tục phổ biến, và họ cũng tiêu thụ nhiều loại thực phẩm đặc biệt để giúp kích thích tiết sữa. Một đứa trẻ thường tiếp tục bú mẹ cho đến mốc hai đến ba tuổi, và việc cho con bú kéo dài đến sáu tuổi là điều rất bình thường. Sữa công thức lần đầu tiên được du nhập vào Nhật Bản vào năm 1917, nhưng phải cho đến những năm 1950, việc sử dụng loại sữa này mới gia tăng một cách nhanh chóng [9]. Các công ty sữa công thức đã sử dụng khẩu hiệu quảng cáo ‘Để trở thành một đứa trẻ thông minh’ trong các chiến dịch tiếp thị của họ. Thông điệp này gợi ý rằng việc nuôi con bằng sữa công thức mang lại nhiều lợi thế cho sự phát triển và tăng cân của trẻ sơ sinh, từ đó làm tăng mức độ phổ biến của nó đối với các bà mẹ. Tỷ lệ bú mẹ hoàn toàn đã giảm xuống mức thấp kỷ lục là 31% ở mốc một tháng tuổi vào năm 1970
Một số nghiên cứu/ công bố khác hỗ trợ thêm
Nghiên cứu về hàm lượng dinh dưỡng trong sữa mẹ trên 137 người mẹ cho bú lâu dài từ 12 tới 48 tháng
Link nghiên cứu:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6316538
Kết quả nghiên cứu sơ bộ:
- Năng lượng (Calo) tăng vọt: Lượng calo tăng tiến vọt theo thời gian. Nhóm 1–12 tháng đạt 65.76 kcal/dL; nhóm 12–18 tháng đạt 78.34 kcal/dL; nhóm 18–24 tháng đạt 85.78 kcal/dL; và đạt mức cao nhất 106.5 kcal/dL ở nhóm trên 24 tháng.
- Chất béo và Đạm tăng mạnh: Hàm lượng chất béo và protein tăng lên đáng kể ở những bà mẹ cho con bú trên 18 tháng so với nhóm dưới 12 tháng.
- Đường Lactose giảm dần: Hàm lượng carbohydrate giảm đáng kể ở giai đoạn muộn.
- Tính ổn định ở giai đoạn muộn: Sau mốc 2 năm (từ tháng 24 đến tháng 48), nồng độ các chất dinh dưỡng này duy trì ổn định ở mức rất cao.
Kết quả này loại bỏ quan điểm cũ là “lớn rồi sữa mẹ làm gì còn chất”. Về cơ bản, sữa mẹ vẫn có thể đóng vai trò như một món ăn phụ bổ dưỡng cho trẻ dưới 48 tháng
Khuyến cáo của LLLC (La Leche League Canada)
LLLC là tổ chức từ thiện phi lợi nhuận uy tín tại Canada, chuyên cung cấp sự hỗ trợ ngang hàng (peer-to-peer) miễn phí về nuôi con bằng sữa mẹ cho các gia đình. Tổ chức này là thành viên của mạng lưới toàn cầu La Leche League International. Một số vai trò quan trọng của LLL International trong mạng lưới hỗ trợ nuôi con sữa mẹ toàn cầu như sau:
- La Leche League International giữ vai trò tổ chức tư vấn chính thức (consultant) cho cả WHO và UNICEF trong việc xây dựng các chính sách toàn cầu về sức khỏe trẻ em và nuôi con bằng sữa mẹ.
- Liên minh Thế giới về Hành động vì Sữa mẹ (WABA): LLL là một trong những thành viên đồng sáng lập ra tổ chức WABA (cơ quan phát động Tuần lễ Nuôi con bằng sữa mẹ Thế giới hàng năm)
- Chính phủ và Hiệp hội Y khoa Canada: Các số liệu và chương trình của LLLC được liên kết chặt chẽ với khuyến nghị của Hiệp hội Nhi khoa Canada (Canadian Paediatric Society) và được công nhận là tổ chức từ thiện hợp pháp được bảo trợ thông tin bởi chính phủ Canada.
Tổ chức này có quan điểm đồng tình với nghiên cứu của tiến sĩ Katherine và có khuyến cáo trên website chính thức về độ tuổi thôi sữa tự nhiên là từ 2.5 tới 7 tuổi
Link khuyến cáo: https://www.lllc.ca/what-age-do-babies-wean
Tóm lại, các nghiên cứu về thời gian cho bú của loài người tập trung chủ yếu vào các dữ liệu nhân chủng học và dữ liệu trong quá khứ của một số cộng đồng loài người. Thời gian cho bú trong xã hội hiện đại đã thay đổi rất nhiều do tác động của văn hoá, cuộc sống hiện đại và sự xuất hiện của sữa công thức cùng các sản phẩm dùng cho trẻ nhỏ. Tuy nhiên, các nghiên cứu này mang lại rất nhiều ý nghĩa cho những bà mẹ hiện đại có mong muốn nuôi con sữa mẹ lâu dài.
